(Chia sẻ với tác giả Nguyễn Trung quanh loạt bài góp ý với Đại hội X đăng trên báo Tuổi Trẻ từ ngày 8 đến 10-2-2006)

TT - Năm 1963, thấy tôi do dự chưa chịu làm đơn xin vào Đảng Lao động VN, cậu tôi (đã hi sinh năm Mậu Thân 1968) có tâm sự: “Cháu nói không đảng viên cũng phục vụ cách mạng, phục vụ đất nước là không sai. Nhưng nếu không là đảng viên thì ai giao cho trọng trách lớn mà phục vụ được nhiều cho dân - hiếm lắm”.

Từ đó đến nay, tôi nghiệm lại, lời cậu quá đúng. Bây giờ động cơ vào Đảng cũng vẫn là phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, nhưng không ít người có động cơ vào Đảng để kiếm chác: quyền và tiền; hơn thế nữa là “tạo đà”, “dẫn dắt” con cháu nối tiếp con đường “quan lộc”.

Muốn là được. Cái “văn hóa độc hại” mà tác giả đề cập nó được khởi động từ khi chưa có quyền lực gì cả bởi cái cơ chế “đảng viên mới được làm người lãnh đạo”, và cái cơ cấu cấp ủy phải đủ thành phần. Từ cơ chế, cơ cấu và qui hoạch cán bộ, kẻ cơ hội thừa biết mình nên “ứng” vào chỗ nào để đạt mục đích và tất nhiên là biết làm mọi cách để đạt mục đích, và khi đã đạt mục đích quyền lực rồi thì mới nảy sinh tiếp các thứ “văn hóa phong bao, phong bì”, “văn hóa giao tiếp rộng”, “văn hóa nhậu nhẹt”, “văn hóa biết điều”... để giữ ghế và leo lên ghế cao hơn.

Thực tế nhãn tiền ai mà không thấy, ở đâu không có - tất nhiên không phải là tất cả, nhưng đã đủ sức động đến sự an nguy cho chế độ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tôi nói an nguy là không thổi phồng chút nào. Bầu cấp ủy địa phương vừa qua, không phải cá biệt một địa phương; có những đồng chí vì không được lòng rộng rãi mà cho dù thành tích, đạo đức, hiệu suất làm việc và hiệu quả công tác rất tốt, được ban chấp hành cũ giới thiệu lại rớt.

Người tự nhận đã dành 70% thời gian  để giao tiếp, nhậu nhẹt, 30% thời gian làm việc mà lại đậu phiếu cao. Ai đem của chùa đi cúng khách thập phương thì được tiếng tốt, ngược với văn hóa: khách thập phương cúng chùa. Hệ quả là biết bao doanh nghiệp nhà nước phải phá sản.

Những thứ “văn hóa độc hại” chẳng những không là môi trường cho nhân tài xuất hiện mà còn đốn ngã những nhân tài mới chớm nở như Văn Quyến trong thể thao, vì “thượng bất chính hạ tất loạn”; như một số cán bộ cấp cao, kể cả UVTW Đảng khóa IX phải bị gục ngã trong các vụ án vừa qua chỉ vì văn hóa tiền và quyền. Cái cơ chế mà mặt trái nó sản sinh ra “văn hóa độc hại” như đã nói, nó còn đe dọa cả người có tâm, có tài lúc đang tại vị, vì nếu không “được lòng” thì làm sao trụ được.

Trở lại vấn đề, tôi nhớ “Chiếu cầu hiền” của Lê Thái Tổ do Nguyễn Trãi soạn có câu “cỗ xe cầu hiền còn chừa bên phía tả”. Trước mắt nhà vua, có ai tài hơn Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn đâu! Vậy mà vẫn ra chiếu cầu hiền! Triều nhà Nguyễn tồn tại lâu dài (1802-1945) mà không mạnh bởi không hội tụ được “nguyên khí quốc gia” nên đi đến mất nước.

Bác Hồ của chúng ta đã hội tụ được nguyên khí quốc gia khi Đảng ta chỉ có hai bàn tay trắng nên mới làm nên sự nghiệp rạng rỡ như hôm nay. Bởi văn hóa Hồ Chí Minh là môi trường cho các nhân tài như Trường Chinh, Lê Duẩn, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt, Nguyễn Hữu Thọ, Phạm Ngọc Thạch, Trần Đại Nghĩa, Tôn Thất Tùng, Lương Định Của... rộ nở như sao đầu hôm.

Một thế hệ biết đổi vinh hoa phú quí và cả “giang sơn sự nghiệp” riêng để mưu cầu hạnh phúc cho dân tộc và vinh quang cho đất nước. Thật là hạnh phúc cho nhân dân ta bởi có lãnh tụ Hồ Chí Minh mà văn hóa dân tộc ta mới được tiếp tục phát triển đến đỉnh cao rạng rỡ như vậy.

Các loại “văn hóa độc hại” đang lộng hành nhất thời, làm triệt tiêu nhân tài, gây cụt hứng cho thế hệ trẻ vốn là rường cột quốc gia, nhất định phải được ngăn chặn và đẩy lùi sau Đại hội X của Đảng. Chúng ta có quyền và có cơ sở để hi vọng. Không đợi phải đào tạo đủ nhân tài mới có được “nguyên khí quốc gia”. Bởi trong nhân dân ta lúc nào cũng có người tài như nguyên tử có trong không khí, vấn đề là phải biết kích hoạt hạt nhân của nó.

NGUYỄN MINH NHỊ